İbrahim Kaboğlu İbrahim Kaboğlu
Anayasa’da sayılan ve tümüyle istisnai durumlara özgülenen koşullar çerçevesinde yakalama ve tutuklama dışında “kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz” (Any. Md.19/2).
“Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hakim kararıyla tutuklanabilir”. (md.19/3)
Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) madde 100 de, somut olarak delillendirilmiş kuvvetli suç şüphesinin yanısıra kaçma ve delilleri karartma konusunda da somut olguların varlığını arayarak Anayasa ile uyumlu kılındı.
Tutuklama, 2001 Anayasa değişikliği ve 2004 CMK düzenlemeleri sonrası daha da zorlaştı. Şöyle ki;
-yeniden yazılan Anayasa madde 13, hak ve özgürlükleri sınırlama ve güvence ölçütü olarak “ölçülülük” ilkesini açıkça öngördü.
-Sınırlamanın sınırı olarak “hakkın özüne dokunma yasağı” da koydu.
Hak ve özgürlük güvenceleri ışığında okunması ve yorumlanması gereken madde 19’un uygulama alanı, tutuklama kararı bakımından yargıcın takdir yetkisini özgürlükler lehine kullanmasını gerekli kıldığından tutuklama önlemi, 2001 sonrası tümüyle ayrıksı bir hal aldı.
CMK m. 100/1’in ikinci cümlesi ile “İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez” denilerek açık bir ölçülülük vurgusu yapıldı.
CMK ile öngörülen adli kontrol seçeneği, ölçülülük ilkesi gereği, tutuklama yaptırımını tümüyle ayrıksı bir uygulamaya indirgedi. Gerçekten madde 101, tutuklama kararında bulunması gerekenleri sayarken “adlî kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını belirten hukukî ve fiilî nedenlere yer verilir” diyerek adli kontrolü uygulamayan hakime bunun neden işe yaramayacağını gerekçelendirme zorunluluğu da yükledi.
Uygulamaya gelince; yakalama, gözaltına alma ve tutuklama yol ve yöntemleri; beden dokunulmazlığı, konut dokunulmazlığı, özel yaşamın gizliliği ve haberleşme özgürlüğü, kişi güvenliği ve özgürlüğü, kümülatif olarak ve suçsuz sayılma hakkı gibi insan haklarının sert çekirdeğini oluşturan haklar daha baştan çiğnenmekte veya yok sayılmakta.
Düşünce ve ifade, toplantı ve gösteri özgürlüklerini kullanan yurttaşların yaka-paça yakalanmasından, -özellikle seçilmiş belediye başkanları başta- ev baskını yoluyla yakalama ve göz altına alma uygulaması, usul olarak madde 19’a aykırı olduğu gibi, maddi olarak da – tutuklanan kişinin yakınlarınınki başta- birçok hak ve özgürlüğü çiğnemekte, hatta özünü yok etmekte.
Bu satırlar, İBB davası Silivri duruşmalarında 31 Mart ve sonrası, İstanbul Barosu üyesi ve İBB Başkanı İmamoğlu avukatı Mehmet Pehlivan’ın tutukluğuna itiraz vesilesiyle Baro Başkanı olarak yaptığım savunmaların özeti. Dünkü tahliye kararları, özgürlüğüne kavuşanlar ve yakınları açısından sevindirici olsa da; diğerleri, Anayasa’ya, hukuka ve akla aykırı bir biçimde “özgürlük yoksunu”.
Bu nedenle, tutukluların bir an önce özgür bırakılması ve haksız kararlara imza atanların sorumluluğu için değinilen kurallar sürekli gündemde tutulmalı.(13.11.26)
İbrahim Ö. Kaboğlu